W polskim systemie edukacji wyróżniamy 3 najczęściej wybierane rodzaje szkół ponadpodstawowych – liceum, technikum i szkołę branżową, a do tego szkołę specjalną przysposabiającą do pracy, która przeznaczona wyłącznie dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi.

Wybór szkoły ponadpodstawowej to ważna decyzja, z którą trzeba będzie się mierzyć przez kilka najbliższych lat. W związku z tym istotne jest, żeby była ona zgodna z naszymi predyspozycjami i preferencjami. Aby to ułatwić, poniżej przedstawiamy charakterystykę każdego z rodzajów szkół.

Liceum

  • Lata nauki: 4
  • Egzamin maturalny: TAK
  • Możliwość nauki w zawodzie: NIE
  • Możliwość ubiegania się o przyjęcie na studia: TAK
  • Uzyskane wykształcenie: średnie

Liceum to szkoła dla tych, którzy planują dalszą naukę np. na studiach. Jej zadaniem jest wyposażenie uczniów w ogólną wiedzę, którą będą mogli wykorzystać na dalszych etapach kształcenia.

Najważniejszą kwestią w wyborze tego typu szkoły jest możliwość nauki przedmiotów na poziomie rozszerzonym – pomiędzy 2 a 4 przedmiotami. Aby to ułatwić, szkoły proponują klasy o określonych profilach ze specjalnie przygotowaną siatką kształcenia np. biologiczno-chemiczne czy humanistyczne. Istnieją też licea oferujące kierunki sportowe, artystyczne czy mundurowe. Dodatkowo można znaleźć propozycje, gdzie szczególny nacisk kładzie się na naukę języków. Wówczas profile te nazywane są dwujęzycznymi, gdzie część wykładanych przedmiotów prowadzona jest w języku obcym.

Nauka w liceum kończy się egzaminem maturalnym, którego zdanie jest przepustką na studia. Ponadto można uczęszczać do szkoły policealnej lub na Kwalifikacyjne Kursy Zawodowe, dzięki którym mamy możliwość uzyskania konkretnych kwalifikacji zawodowych.

Technikum

  • Lata nauki: 5
  • Egzamin maturalny: TAK
  • Możliwość nauki w zawodzie: TAK
  • Możliwość ubiegania się o przyjęcie na studia: TAK
  • Uzyskane wykształcenie: średnie

Technikum jest dobrym wyborem dla osób, które chcą zdobyć kwalifikacje zawodowe, jednocześnie otwierając sobie drogę do dalszego kształcenia. Szeroki wybór kierunków nauczania pozwala kształcić się w wielu potrzebnych na rynku zawodach. Przykładowe kierunki to technik informatyk, technik elektryk, technik budownictwa, technik gastronomii, technik logistyk, technik pojazdów samochodowych i wiele innych. Program nauczania w technikum skupia się nie tylko na zdobyciu umiejętności praktycznych związanych z danym zawodem, ale wyposaża ucznia w podstawową wiedzę ogólnokształcącą.

Nauka przedmiotów zawodowych oraz praktyki pozwalają na zdobycie konkretnych kwalifikacji (po uprzednim zdaniu egzaminów zawodowych) – w przypadku tytułu technika są to zazwyczaj dwie kwalifikacje przypisane do konkretnego zawodu.

Technikum to także nauka przedmiotów ogólnokształcących – takich jak w liceum, a co za tym idzie możliwość przystąpienia do egzaminu maturalnego (z jednego lub dwóch przedmiotów na poziomie rozszerzonym), który jest furtką do kontynuowania swojej nauki na studiach. Dodatkowo nic nie stoi na przeszkodzie, aby zdobywać kolejne umiejętności i kwalifikacje w szkole policealnej czy na Kwalifikacyjnych Kursach Zawodowych.

Szkoła branżowa

  • Lata nauki: 3 (I stopień) + dodatkowo 2 (II stopień)
  • Egzamin maturalny: NIE (I stopień)/ TAK (II stopień)
  • Możliwość nauki w zawodzie: TAK
  • Możliwość ubiegania się o przyjęcie na studia: NIE (I stopień)/ TAK (II stopień, w przypadku zdania matury)
  • Uzyskane wykształcenie: zasadnicze branżowe (po I stopniu) i średnie branżowe (po II stopniu)

Ten typ szkoły skierowany jest do osób, którym zależy na ściśle ukierunkowanej nauce w zawodzie. Wykształcenie w tym przypadku można zdobyć już w 3 lata – wówczas mówimy o ukończeniu Branżowej Szkoły I stopnia. Nauka kończy się zdaniem egzaminów, a co za tym idzie zdobyciem konkretnych branżowych kwalifikacji (przypisanych do zawodu zgodnie z funkcjonującym Zintegrowanym Systemem Kwalifikacji).

Dużym plusem nauki w tej szkole jest nie tylko stosunkowo szybki czas zdobycia wykształcenia, ale też praktyczne poznanie zawodów m.in. dzięki obowiązkowym praktykom i współpracy z pracodawcami. Oferta szkół branżowych jest naprawdę szeroka – cukiernik, fryzjer, fotograf, mechanik, magazynier-logistyk i wiele innych, równie potrzebnym ścieżek kształcenia na rynku pracy.

Dla chcących zdobyć dodatkowe kwalifikacje możliwa jest kontynuacja w Branżowej Szkole II Stopnia. Trwa ona dwa lata, a jej ukończenie umożliwia zdobyciee dyplomu zawodowego w zawodzie nauczanym na poziomie technika – po zdaniu egzaminu, oraz uzyskanie świadectwa dojrzałości po zdaniu egzaminu maturalnego.

Warto zwrócić uwagę na ograniczenia związane z dostaniem się do Branżowej Szkoły II stopnia. Po pierwsze, ilość dostępnych kierunków jest bardzo mała. Po drugie, aby kontynuować naukę na tym etapie, trzeba posiadać zaświadczenie o zawodzie zdobytym w szkole branżowej I stopnia, którego zakres odpowiada pierwszej kwalifikacji wyodrębnionej w zawodzie nauczanym w szkole branżowej II stopnia. Krótko mówiąc, do szkoły II stopnia można dostać się tylko wtedy, jeżeli posiadamy jedną kwalifikację tożsamą z tą nauczaną w szkole II stopnia. Np. osoba, która zdobyła zawód Stolarz, nie może na jego podstawie dostać się do szkoły II stopnia na kierunku Technik elektryk.

Drugą możliwością dalszej nauki jest uzupełnienie wiedzy ogólnej w liceum dla dorosłych. Co oznacza, że po szkole branżowej również można pójść na studia.

Szkoła specjalna przysposabiająca do pracy

  • Lata nauki: 3 (+ możliwość przedłużenia o rok)
  • Egzamin maturalny: NIE
  • Możliwość nauki w zawodzie: NIE (nauka ogólnych umiejętności społeczno-zawodowych)
  • Możliwość ubiegania się o przyjęcie na studia: NIE
  • Uzyskane wykształcenie: brak – umożliwia uzyskanie świadectwa potwierdzającego przysposobienie do pracy (bez egzaminów)

Szkoła specjalna przysposabiająca do pracy jest przeznaczona wyłącznie dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi. Celem edukacji w tym przypadku jest efektywne przygotowanie uczniów do pełnienia dorosłych ról społecznych oraz niezależnego (zgodnie z możliwościami rozwojowymi i edukacyjnymi) i aktywnego dorosłego życia – w tym podjęcia zatrudnienia na otwartym lub chronionym rynku pracy.

Kształcenie w tym przypadku polega na indywidualnym programie nauczania. Jest dostosowane do potrzeb edukacyjnych i możliwości psychofizycznych uczniów. Ponadto polega na całościowej i jednoczesnej realizacji funkcji dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej szkoły.

Nauka w ponadpodstawowej szkole specjalnej przysposabiającej do pracy trwa 3 lata z możliwością przedłużenia o 1 rok i może być (obowiązek do 18 r. ż.) prowadzona do końca roku szkolnego w tym roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 24 lata.

Absolwenci nie uzyskują konkretnych kwalifikacji, natomiast w miarę możliwości zostają wyposażeni w kluczowe kompetencje społeczno-zawodowe i osobiste wskazane w suplemencie świadectwa ukończenia szkoły.

W przypadku uczniów z niepełnosprawnością intelektualna w stopniu lekki system nie przewiduje specjalnych środków dotyczących rekrutacji. Uczeń taki może brać udział w standardowej rekrutacji do szkół ponadpodstawowych. Natomiast należy tutaj podkreślić, że są placówki np. Branżowe Szkoły Zawodowe I stopnia, które skierowane są tylko do uczniów ze szczególnymi potrzebami.

Dodatkowe kwalifikacje

Ważne jest też to, że wybór rodzaju szkoły nie zamyka nam możliwości zmiany ścieżki zawodowo-edukacyjnej. Zarówno po liceum, technikum, jak i szkole branżowej (a nawet podstawowej) możemy skorzystać z Kwalifikacyjnych Kursów Zawodowych (tzw. KKZ-ów). To elastyczna i pozaszkolna forma nauki konkretnych kwalifikacji, która jest przeznaczona dla osób pełnoletnich bez względu na ich wykształcenie.

Kierunki w ramach kwalifikacyjnych kursów zawodowych są prowadzone zgodnie z podstawą programową MEiN. Nauka trwa zazwyczaj od roku do dwóch lat i daje możliwość przystąpienia do egzaminu potwierdzającego zdobyte kwalifikacje. Jego zdanie daje prawo do wykonywania pracy w danym zawodzie. Oferta KKZ-ów jest dość szeroka.

Podobnie jest z inną formą – zaliczaną również do szkół ponadpodstawowych – szkołą policealną, która pozwala na naukę w wielu konkretnych zawodach, ale w przeciwieństwie do KKZ-ów mogą z niej skorzystać osoby posiadające co najmniej wykształcenie średnie (nawet bez zdanej matury) lub średnie branżowe.

Wybór szkoły ponadpodstawowej to ważny moment, ale pamiętajmy, że niekoniecznie taki na całe życie!

Jak może wyglądać ścieżka kształcenia po wybraniu szkoły ponadpodstawowej pokazujemy w zakładce Ścieżki edukacji – zachęcamy do zapoznania się!